ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਹਨ ਸਕ੍ਰੈਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ; ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਬਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹਨ ਦੇਣ ‘ਤੇ ਉੱਠੇ ਸਵਾਲ
ਸਕ੍ਰੈਪ ਕੀਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ‘ਐਕਟਿਵ RC’ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਵੱਡੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਚੀਦਗੀ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
(ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ/ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ) –
ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੈਪ (ਕਬਾੜ) ਕਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਾਹਨ ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ (RC) ਦਾ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਵਾਹਨ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ RC ਐਕਟਿਵ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਹਨ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੈਪ ਕਰਨ ਲਈ ‘ਰਜਿਸਟਰਡ ਵਹੀਕਲ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਫੈਸਿਲਿਟੀ’ (RVSF) ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
- ਅਸਲ RC ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ
- ਫੈਸਿਲਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਅਸਲ RC ਨੂੰ ਡੀਫੇਸ ਜਾਂ ਪੰਚ ਕਰਨਾ
- VAHAN ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ‘ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਆਫ਼ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ’ (CD) ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ
- ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ‘ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਆਫ਼ ਵਹੀਕਲ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ’ (CVS) ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ RTO ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਹਨ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (RC) ਰੱਦ ਕਰਵਾਉਣਾ।
RC ਐਕਟਿਵ ਰਹਿਣ ‘ਤੇ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਾਹਨ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ RTO ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ RC ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਵਾਹਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਉਸੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨੰਬਰ ਜਾਂ ਚੈਸੀ ਨੰਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਉਲੰਘਣਾ, ਚਲਾਣ, ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਮਾਲਕੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਸਲ ਵਾਹਨ ਮਾਲਕ ‘ਤੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਐਕਟਿਵ RC ਵਾਲਾ ਸਕ੍ਰੈਪ ਵਾਹਨ ਗਲਤ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਭੌਤਿਕ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖਾਮੀ ਹੈ।
ਵਾਹਨ ਪੋਰਟਲ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੇਟਸ
ਕੇਂਦਰੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ VAHAN ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਟੇਟਸ ਦਰਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:
- “SCRAP VEHICLE”
- “VEHICLE SUBMITTED FOR SCRAPPING”
- “VEHICLE TO BE SCRAPPED”
- “VEHICLE_SCRAPPED RC CANCEL”
ਇਸ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ RC ਰੱਦ ਹੋਣਾ—ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।
ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ RTO ਲਈ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ
ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ RTO ਅਤੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ‘ਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦੇ ਹਨ:
- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੈਪ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਦੀ RC ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੱਦ (Cancel) ਹੋਈ ਹੈ?
- ਕੀ ਵਾਹਨ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਬਾੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ?
- ਕੀ ‘Vehicle Submitted for Scrapping’ ਦਰਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ RC ਰੱਦ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ?
- ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ‘Certificate of Deposit’ ਅਤੇ ‘Certificate of Vehicle Scrapping’ ਨਿਯਮਤ ਜਾਰੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
ਵਾਹਨ ਮਾਲਕਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ
ਵਾਹਨ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਹਨ ਕਿਸੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਬਾੜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ RVSF ਕੇਂਦਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਕ੍ਰੈਪ ਕਰਵਾਉਣ। ਸਕ੍ਰੈਪਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਅਤੇ ਰਸੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਟਾ: ਅਸਲ ਮੁੱਦਾ ਵਾਹਨ ਦੇ ਕਬਾੜ ਬਣਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ (VAHAN) ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸਕ੍ਰੈਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਵਾਹਨ ਦੀ RC ਹਾਲੇ ਵੀ ਐਕਟਿਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ RTO ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲੈ ਕੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰੁਸਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
