ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਰ ਕਦਮ ਸਾਡੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮਾਪ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕੀ ਨੀਂਦ ਸੰਕਟ,ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?-ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ-ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ,ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਗੋਂਡੀਆ///
-ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚਰਚਾਵਾਂ ਹੜ੍ਹਾਂ, ਸੋਕੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਿਹਤ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਥਿਤ ਜਲਵਾਯੂ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ, ਕਲਾਈਮੇਟ ਸੈਂਟਰ ਦੁਆਰਾ 2020 ਅਤੇ 2025 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 1,300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਲਗਭਗ 1,338 ਸ਼ਹਿਰਾਂ) ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਔਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 56 ਘੰਟੇ ਦੀ ਨੀਂਦ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨੁਕਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ 65 ਤੋਂ 93 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਾਪਮਾਨ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨੀਂਦ ਦੇ ਇਸ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਕਾਰਨ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਗੋਂਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ, ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਨਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੂਲ ਦਾਅਵਾ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ 65-93 ਘੰਟੇ ਦੀ ਨੀਂਦ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸਗੋਂ, ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਨੀਂਦ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਭਗ 93 ਘੰਟੇ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 84 ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 80 ਘੰਟੇ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਗਲੋਬਲ ਔਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 56 ਘੰਟੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਹੁਣ ਦਿਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ, ਕੰਕਰੀਟ, ਅਸਫਾਲਟ, ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰਮੀ ਟਾਪੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਉੱਚਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਥਰਮੋਰਗੂਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦੋਸਤੋ, ਡਾਕਟਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਮੁਰੰਮਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਦਿਮਾਗ ਦਿਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਰਮੋਨਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਲਗਾਤਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਲੱਛਣ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਸ਼ੂਗਰ, ਮੋਟਾਪਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਘੱਟਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੌਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਰਾਤ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਾਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਹਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਾੜੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਘੱਟਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ, ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹਵਾ, ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਘੱਟ ਆਮਦਨ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਢੁਕਵੇਂ ਕੂਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮ ਰਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਠੰਢਕ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਤਾਂ ਦਿਨ ਦੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਜੋਖਮ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੋਸਤੋ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਚਿੰਤਾ, ਤਣਾਅ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਗਰਮੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਧਾਉਣ, ਠੰਢੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਪਣਾਉਣ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਬਿਹਤਰ ਹਵਾਦਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ, ਊਰਜਾ-ਕੁਸ਼ਲ ਇਮਾਰਤ ਸਮੱਗਰੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਕਾਰਜ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਰੱਖਣ, ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਕੈਫੀਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਨੀਂਦ ਦਾ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵੀ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੋਸਤੋ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨੀਂਦ ਸੰਕਟ ਸਾਰੇ ਉਮਰ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬੱਚੇ, ਕਿਸ਼ੋਰ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਦਿਲ, ਸ਼ੂਗਰ, ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਿੱਖਣ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਗਰਮ ਰਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਵਿਵਹਾਰ, ਇਕਾਗਰਤਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ‘ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਚਿੰਤਾ, ਡਿਜੀਟਲ ਲਤ, ਘਟਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੱਟ ਨੀਂਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਰਾਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੰਕਰੀਟ, ਡਾਮਰ ਸੜਕਾਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮ ਹਵਾ ਕਾਰਨ “ਸ਼ਹਿਰੀ ਗਰਮੀ ਟਾਪੂ” ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਨ ਭਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਡਿਗਰੀ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਬੇਚੈਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਥੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਜਲ ਸਰੋਤ, ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ “ਠੰਡੀਆਂ ਛੱਤਾਂ” ਵਰਗੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚਕਾਰ ਅਦਿੱਖ ਸਬੰਧ ਸਾਡੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਜੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਵਿੱਤੀ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਹਰ ਸਾਲ ਦਰਜਨਾਂ ਘੰਟੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਨੀਂਦ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦ ਕਿਰਤ ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਸਿਹਤ ਬਜਟ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਲਾਈ ‘ਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਹਰ ਹੁਣ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁੱਦਾ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਮਨੁੱਖੀ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ।ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ—ਇੱਕ “ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਂਦ ਸਿਹਤ ਮਿਸ਼ਨ”
ਦੋਸਤੋ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੀਟ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਅਤੇ ਕਈ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਨੀਂਦ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੀਂਦ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨੀਂਦ ਸਿੱਖਿਆ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਵਾਲੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਹਰੀ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ, ਦਰਅਸਲ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਸਾਡੀ ਨੀਂਦ ਹੁਣ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਈ ਨਵਾਂ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ, ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ, ਉਤਪਾਦਕਤਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵਧਦੀ ਗਰਮ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਸੰਕਟ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਰੁੱਧ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਰ ਕਦਮ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕਲਪ ਹੋਵੇਗਾ।
-ਸੰਕਲਿਤ: ਲੇਖਕ-ਵਿੱਤੀ ਮਾਹਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਕ, ਚਿੰਤਕ, ਕਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਵਿਚੋਲਾ, ਸੀਏ(ਏਟੀਸੀ), ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਨਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ 9226229318
Leave a Reply