ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਮੇਲ (12903) ‘ਚ ਵੱਡੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ: ਕੋਚ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਵੱਲੋਂ TTE ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਬ ਵਰਤ ਕੇ ਵਸੂਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪੈਸੇ; ਸੀਟਾਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਗੋਰਖਧੰਦਾ ਆਇਆ ਸਾਹਮਣੇ
ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚਾਲੇ ਬਿਨਾਂ ਰਸੀਦ ਵਸੂਲੇ ₹300; ਟ੍ਰੇਨ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ‘ਚ ਮਚਾਈ ਤਰਥੱਲੀ, DRM ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ,
(ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਸੌਣ /ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ):
ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਟਰੇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 12903 ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀਆਂ ਧੱਜੀਆਂ ਉਡਾਉਂਦਿਆਂ ਕਥਿਤ ਅਣ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਸੂਲੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਸ ਗੋਰਖਧੰਦੇ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਨੇ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਕੋਚ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਬ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਨਕਦ ਪੈਸੇ ਵਸੂਲਣ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ।
ਕੀ ਹੈ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ?
ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਘਟਨਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀ। ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਸੀਟ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਇੱਕ ਕੋਚ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਨੇ ਟਿਕਟ ਚੈਕਰ (TTE) ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੈਬ (Handheld Terminal – HHT) ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਨੇ ਟੈਬ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਲਾਈਵ ਸਥਿਤੀ ਦੇਖੀ ਅਤੇ ਯਾਤਰੀ ਤੋਂ ₹300 ਨਕਦ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।
ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਨੇ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ AC 3-ਟਾਇਰ (B-4 ਕੋਚ) ਵਿੱਚ ਸੀਟ ਨੰਬਰ 62 ਅਲਾਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ₹300 ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਯਾਤਰੀ ਨੂੰ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਧ ਨਕਦ ਰਸੀਦ (EFT/Receipt) ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਕਮ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਜੇਬਾਂ ਵਿੱਚ ਗਈ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਬ ਅਤੇ ਸੀਟ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ‘ਤੇ ਉੱਠੇ ਤਿੱਖੇ ਸਵਾਲ
ਇਸ ਪੂਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਟਿਕਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ:
-
ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਪਹੁੰਚ: ਰੇਲਵੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ TTE ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟੈਬ (HHT) ਸਿਰਫ਼ ਡਿਊਟੀ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਟਿਕਟ ਚੈਕਿੰਗ ਸਟਾਫ਼ ਹੀ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਂ ਠੇਕੇ ‘ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕੋਚ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਹਾ ਸੀ?
-
ਜਾਲਸਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਆਈਡੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ: ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕਿ ਸੀਟ ਨੰਬਰ 62 ਦੀ ਅਲਾਟਮੈਂਟ ਸਮੇਂ ਕਿਸ TTE ਦੀ ਲਾਗਇਨ ਆਈਡੀ (Login ID) ਵਰਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੀ ਟੀ.ਟੀ.ਈ. ਨੇ ਆਪ ਆਪਣਾ ਟੈਬ ਅਤੇ ਪਾਸਵਰਡ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ?
-
ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲੀਏ ਦੀ ਚੋਰੀ: ਜੇਕਰ ਸੀਟ ਰੇਲਵੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਲਾਟ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਯਾਤਰੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਕਦ ਰਕਮ ਵਸੂਲ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਰਸੀਦ ਸੀਟ ਦੇਣਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੈ।
ਟ੍ਰੇਨ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਖੁਲਾਸੇ ਨੇ ਉੜਾਏ ਹੋਸ਼: “ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਨੇ ਟੀ.ਟੀ.ਈ.”
ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਟ੍ਰੇਨ ਕੈਪਟਨ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਬਿਆਨ ਨੇ ਵਿਭਾਗ ਅੰਦਰਲੇ ਵੱਡੇ ਨਿਘਾਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਕੈਪਟਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ “ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟੀਟੀਈ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਟਿਕਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।”
ਇਸ ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਦੇਰ ਰਾਤ ਜਾਂ ਸਫ਼ਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਟਿਕਟ ਚੈਕਰ ਆਰਾਮ ‘ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਬਿਨਾਂ ਟਿਕਟ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਖਾਲੀ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਟੀ.ਟੀ.ਈ. ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਅਟੈਂਡੈਂਟਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ?
DRM ਦਿੱਲੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ: ਖੰਗਾਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਡਿਜੀਟਲ ਰਿਕਾਰਡ
ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਡੀ.ਆਰ.ਐੱਮ. (DRM) ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ:
-
ਟੈਬ ਦੀ ਲਾਗ ਹਿਸਟਰੀ (Log History): ਟੈਬ ਦੇ ਸਰਵਰ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਚੈੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਆਈਡੀ ਐਕਟਿਵ ਸੀ।
-
CCTV ਫੁਟੇਜ: B-4 ਕੋਚ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਕੈਬਿਨਾਂ ਦੀ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਫੁਟੇਜ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋ ਸਕੇ।
-
ਡਿਊਟੀ ਰੋਸਟਰ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਡਿਊਟੀ ‘ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ TTE, ਕੋਚ ਅਟੈਂਡੈਂਟ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ
ਰੇਲਵੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ₹300 ਦੀ ਰਿਸ਼ਵਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ‘ਡਿਜੀਟਲ ਹੈਂਡ ਹੈਲਡ ਟਰਮੀਨਲ (HHT)’ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਗੋਰਖਧੰਦੇ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
ਫਿਲਹਾਲ ਰੇਲਵੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਠੇਕੇਦਾਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਭਾਗੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾਵੇਗੀ।
