ਸਕਰੀਨ ਦੇ ਪਾਰ ਗੁਆਚਦਾ ਸਮਾਂ: ਸਕਰੌਲ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਰਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
2020 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਲ ਅਤੇ ਤਰੀਕ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸ ਸਾਲ ਕਿਸ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ, ਕਿਹੜੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਕਦੋਂ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਨੌਕਰੀ ਲੱਗੀ, ਕਦੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ—ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਂਭੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ 2020 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਨੇ ਦੌੜ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇ। 2021, 2022, 2023, 2024, 2025 ਅਤੇ ਹੁਣ 2026—ਕਦੋਂ ਇੰਨੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਕਈ ਵਾਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਕੀ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ? ਘੜੀ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੈ, ਦਿਨ ਦੇ 24 ਘੰਟੇ ਵੀ ਉਹੀ ਹਨ। ਫ਼ਰਕ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਸਕਰੀਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੀਤਦਾ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।
ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਘੰਟਿਆਂ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ—ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੱਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਦੋ-ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਖਿੱਚਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠਿਆਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ, ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਂਗਲ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਸਕਰੌਲ, ਸਕਰੌਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਕਰੌਲ।
ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਲਈ ਫ਼ੋਨ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਹ ਮਿੰਟ ਲਈ। ਇਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਵਾਲੀ ਰੀਲ ਦੇਖਦੇ ਅਸੀਂ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਦਿਵਾਲਾ ਜਿਹਾ ਕੱਢ ਲਿਆ ਹੈ।ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਮੌਬਾਇਲ ਕਈ ਵਾਰ ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਸਮਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕੀ?
ਇਹੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼, ਲਗਾਤਾਰ ਨਵੇਂ ਸੁਝਾਅ, ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸਮੱਗਰੀ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਕਰੀਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਐਪ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੁਝ ਹੀ ਪਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਮਕਸਦ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਬੇਅੰਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਬੈਠੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ, ਖ਼ਬਰਾਂ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸਰੋਤ ਹੁਣ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆ ਸਿੱਖਿਆ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮੱਸਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਵਰਤੋਂ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਪੋਸਟਾਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਸਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਪੋਸਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਮੋਜੀ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖ਼ੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਫ਼ੋਨ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਟੇਟਸ ਦੇਖ ਕੇ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ।
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮੈਂਬਰ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਚਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕਰੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਫ਼ੋਨ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ, ਬੱਚਾ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬੱਚਾ ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹਨ ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਗਾਇਬ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਡੀ ਯਾਦ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹਿਸੂਸਾਤ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਿਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਕਰੀਨ-ਆਧਾਰਿਤ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਬੀਤਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਘੱਟ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵੇਰੇ ਫ਼ੋਨ, ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ੋਨ, ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਫ਼ੋਨ, ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਫ਼ੋਨ। ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਲ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਸਾਡੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੰਬੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ, ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਵੀਂ ਉਤੇਜਨਾ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵੀਡੀਓ, ਫਿਰ ਦੂਜੀ, ਫਿਰ ਤੀਜੀ—ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਾਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਦੀ ਮਨੋਵਿਰਤੀ ਵੀ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੁੰਦਰ ਹਿੱਸਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਵੀਂ ਕਾਰ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ। ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਾਂ। ਨਤੀਜਾ—ਬੇਚੈਨੀ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ।
ਪਰ ਹੱਲ ਮੋਬਾਈਲ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ। ਹੱਲ ਹੈ ਮੋਬਾਈਲ ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕਰੀਨ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਅਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ। ਜੇ ਇੱਕ-ਦੋ ਘੰਟੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੇਮਕਸਦ ਸਕਰੌਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਰੁਕ ਕੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਦੂਜਾ, ਬਿਨਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਖਾਣੇ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆਂ ਫ਼ੋਨ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਦੋਸਤ ਮਿਲਣ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਪਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾਣ।
ਤੀਜਾ, ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕਿਤਾਬ, ਸੈਰ, ਖੇਡ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਰੂਬਰੂ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਖਾਲੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਕਰੀਨ ਦੇਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ ਭੁੱਲ ਜਾਣਗੇ।
ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘੜੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਯਾਦਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪਣਾ ਸਿੱਖੀਏ। ਕਿੰਨੇ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖੇ, ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਨਹੀਂ। ਕਿੰਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਦਿਲੋਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਕਿੰਨੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਭਾਏ, ਕਿੰਨੇ ਪਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ—ਅਸਲ ਹਿਸਾਬ ਇਹ ਹੈ।
ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਲਈ 2020 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲੇ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕਰੀਨ ਉੱਤੇ ਵਗਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹੁਣ ਵੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਮੋਬਾਈਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਵੇ। ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਬੈਠੀਏ, ਫ਼ੋਨ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਪਾ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ। ਕਿਸੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨਹੀਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ। ਬੱਚਾ ਗੱਲ ਕਰੇ ਤਾਂ ਸਕਰੀਨ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣੀਏ।
ਕਿਉਂਕਿ ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਘੰਟੇ ਸਕਰੌਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਪਲ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਵੀ ਸੀ।
ਲਾਡੀ ਜਗਤਾਰ ਮਾਨਸਾ
9463603091
