ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਅਧਿਆਪਕ: ਸਮਾਜ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਤੰਭ
“ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁਪਨੇ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।”
ਹਰ ਸਾਲ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਣ ਜਾਂ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਮੌਕਾ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਘੜਤ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਤੰਭ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ—ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਕੋਈ ਘਾਟ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਲੋੜ ਅੱਜ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਕੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਣਾ, ਪਰਖਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲਗਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਰਿੱਤਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੇ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਇਮਾਨਦਾਰ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਨਿਆਂਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਵੇ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ, ਸੱਚਾਈ, ਨਿਮਰਤਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਪਾਠ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਤੂੰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ”, ਤਾਂ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਵਾਕ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ
ਹਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ। ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਛੁਪੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਿ “ਹਰ ਬੱਚਾ ਸਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ”, ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਬਦਲਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਯੁੱਗ
ਅੱਜ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਮਾਰਟ ਕਲਾਸਰੂਮ, ਡਿਜੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ, ਆਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੁੱਧੀ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਪਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ, ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਉਸ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇਗਾ।
ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ, ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਪੁਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੇਸ਼ਿਆਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਉਦਮੀ ਅਤੇ ਨੇਤਾ—ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਲਾਸ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ, ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਸਰੋਤ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ—ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਿਨ ਨਹੀਂ
ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਕਾਰਡ ਅਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁੰਦਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਅਸਲ ਸਤਿਕਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਡੇ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ।
ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜਦੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ
ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਨੇ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਜੋਤ ਜਗਾ ਕੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਗੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਤੰਭ ਕਹਿਣਾ ਕੋਈ ਅਤਿਸ਼ਯੋਕਤੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸੂਝਵਾਨ, ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਦਿਨ ਸਤਿਕਾਰ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਲਾਮ—ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਪਨੇ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਸਲਾ ਅਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਜਸਵਿੰਦਰ ਪਾਲ
ਸਸ ਮਾਸਟਰ
ਸਸਸਸ ਹਾਕੂਵਾਲਾ
ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ
79860-27454
