ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਵਿਕਿਆ ਮੋਬਾਈਲ — ਇੱਕ ਖਾਮੋਸ਼ ਖ਼ਤਰਾ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਸਾਡੀ ਪਛਾਣ, ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਵੀਡੀਓ, ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਆਧਾਰ ਕਾਰਡ, ਪੈਨ ਕਾਰਡ, ਈ-ਮੇਲ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤੇ, ਨਿੱਜੀ ਚੈਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅੱਜ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਮੋਬਾਈਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਫੋਨ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੋਆਂ ਅਤੇ ਫਾਈਲਾਂ ਡਿਲੀਟ ਕਰਨ ਜਾਂ ਫੈਕਟਰੀ ਰੀਸੈਟ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਖ਼ਾਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਅਤੇ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਡਿਲੀਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਡਾਟਾ ਵੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਮੋਬਾਈਲ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕਬਾੜ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਨਿੱਜੀ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੀਡੀਓ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਫੋਨ ਗਲਤ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਦੁਰਪਯੋਗ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦਾ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਫਰਜ਼ੀ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ, ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਏ ਡਾਟੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਸੌ ਜਾਂ ਕੁਝ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਫੋਨ ਕਈ ਵਾਰ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਡਾਟੇ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, ਭਰੋਸਾ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਨਿੱਜਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਮੋਬਾਈਲ ਵੇਚਣਾ, ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਫਾਈਲਾਂ ਡਿਲੀਟ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੌਗਆਊਟ ਕਰੋ, ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਐਪਸ ਨੂੰ ਹਟਾਓ, ਮੈਮੋਰੀ ਕਾਰਡ ਕੱਢੋ, ਫੈਕਟਰੀ ਰੀਸੈਟ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾਓ। ਜੇ ਮੋਬਾਈਲ ਖਰਾਬ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਲੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੈਮੋਰੀ ਚਿਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣਾ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਕਦਮ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਦੇ ਤਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਡਾਟੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਡਾਟਾ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਾਦ ਰੱਖੋ:
ਕਬਾੜ ਵਿੱਚ ਵਿਕਿਆ ਮੋਬਾਈਲ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਸਦਾ ਡਾਟਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਇਹ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਡਾਟਾ ਅਣਮੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
*ਮੁਨੀਸ਼ ਭਾਂਬਰੀ*
