ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੂਟਨੀਤਕ ਧਮਾਕਾ, ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੀਟਿੰਗ! ਮੋਦੀ-ਟਰੰਪ ਤੋਂ ਸ਼ੀ-ਪੁਤਿਨ ਤੱਕ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਣਨੀਤਕ ਅਭਿਆਸ ਆਸੀਆਨ-ਕਵਾਡ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ!ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭੂਚਾਲ,ਆਸੀਆਨ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਕਵਾਡ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ, ਮੋਦੀ-ਟਰੰਪ ਮੀਟਿੰਗ,ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਚੁਣੌਤੀ – ਕੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗਾ? ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ-ਭਾਰਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਭਿਆਸ – ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ, ਵਿਆਪਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।
ਮਨੀਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ! ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਸਮੀਕਰਨ! ਮੋਦੀ-ਟਰੰਪ ਮੀਟਿੰਗ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਦੇਸ਼, ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੱਦਾ, ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਸੰਕਟ ਭੇਜਦੀ ਹੈ-ਕੀ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ? -ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
ਗੋਂਡੀਆ ////
ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਾਰੀਖ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ 23ਵੇਂ ਆਸੀਆਨ-ਭਾਰਤ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ 21ਵੇਂ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸੰਮੇਲਨ ਰਾਹੀਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਹੀਂ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੰਗਲਵਾਰ,17 ਨਵੰਬਰ, 2026 ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 4 ਵਜੇ, ਕਵਾਡ ਪਲੇਟਫਾਰਮ, ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚਰਚਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਵਾਡ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਵਾਡ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੱਸਿਆ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ, ਨਵੀਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੱਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਠੋਸ ਟੀਚੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਪ੍ਰਗਟਾਈ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਮੋਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਦੱਸਿਆ, ਚਾਰਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੱਸਿਆ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜਾਂ, ਦੁਰਲੱਭ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵ ‘ਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਸ਼ਤ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ‘ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਐਕਸਲੇਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਟਰੰਪ-ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ-ਪੁਤਿਨ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ, ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ, ਅਤੇ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਟਰੰਪ-ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ-ਪੁਤਿਨ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਮੀਟਿੰਗ ਨੇ ਇਸ ਕੂਟਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ: ਕੀ ਭਾਰਤ ਆਸੀਆਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਕਵਾਡ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਤੁਲਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ?
ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ ਕਿ ਆਸੀਆਨ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਦੋਸਤੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਓ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ: ਆਸੀਆਨ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗਠਨ, 8 ਅਗਸਤ, 1967 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਥਿਰਤਾ, ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ 11 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ: ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਬਰੂਨੇਈ, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਲਾਓਸ, ਮਿਆਂਮਾਰ, ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ (ਤਿਮੋਰ-ਲੇਸਟੇ)। ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ 11ਵਾਂ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਭਾਰਤ ਆਸੀਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਭਾਈਵਾਲ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਆਸੀਆਨ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪੁਲ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਐਕਟ ਈਸਟ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਤਕਨੀਕੀ, ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਜਾਪਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। 122 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਰਹੇ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧ ਅਤੇ 2027 ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਿਆਰੀਆਂ: ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਆਸੀਆਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-25 ਵਿੱਚ ਦੁਵੱਲਾ ਵਪਾਰ ਲਗਭਗ 123.12 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2025-26 ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ 128.38 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਆਸੀਆਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਾਮਾਨ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਰਸਾਇਣ, ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ, ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆਸੀਆਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਤ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਭਾਵ, ਆਸੀਆਨ-ਭਾਰਤ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ-ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਨੂੰ ਆਸੀਆਨ-ਭਾਰਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2027 ਸੰਵਾਦ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ 35 ਸਾਲ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰੇਗਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਜੂਦਾ ਵਪਾਰਕ ਲਾਭਾਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤੇ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਇਸ ਪੂਰੇ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੀਨ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼, ਵੀਅਤਨਾਮ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ, ਬਰੂਨੇਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਇਸਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਆਸੀਆਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ 80% ਖਰੜੇ ‘ਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਦੀਆਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਤਭੇਦ ਬਣੇ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਚੀਨ- ਆਸੀਆਨ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਬੇਰੋਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਾਰੇ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰੇ।
ਦੋਸਤੋ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਲੱਕਾ ਜਲਡਮਰੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਊਰਜਾ ਆਯਾਤ, ਨਿਰਯਾਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਯੰਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਦੇਸ਼: ਮਨੀਲਾ ਦੌਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਫੇਰੀ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ 24 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਫੇਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਵਾਡ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਮੋਦੀ-ਟਰੰਪ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਕਵਾਡ ਮੀਟਿੰਗ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਵਾਡ, ਜਾਂ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਵਾਦ, ਭਾਰਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਫੌਜੀ ਗੱਠਜੋੜ ਜਾਂ ਨਾਟੋ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਅਧਾਰਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਜਾਪਾਨੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ-ਅਮਰੀਕਾ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਟੈਰਿਫ, ਵਪਾਰ, ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੀਟਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਤਿਪੱਖੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਵਾਡ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤਕ ਤਰਜੀਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕੇਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਕਵਾਡ ਦਾ ਏਜੰਡਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਤੱਕ ਹੈ: ਕਵਾਡ ਦੀਆਂ ਤਰਜੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜ ਸਪਲਾਈ, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲਿਥੀਅਮ, ਕੋਬਾਲਟ, ਨਿੱਕਲ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੱਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ, ਬੈਟਰੀਆਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਕਲਪਕ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਤੱਟ ਰੱਖਿਅਕ ਸਹਿਯੋਗ, ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਵਿਕਾਸ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਇੰਡੋ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਵਾਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨਾਲ ਤਕਨੀਕੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਣਨੀਤਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਪਰਪਾਵਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਕਵਾਡ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰੂਸ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਚੈਨਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਟੈਂਕਰ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਖ਼ਤਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ 16 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨੀਲਾ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਪਨਾਮਾ-ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਐਲਪੀਜੀ ਟੈਂਕਰ ਤਾਰਾ ਗੈਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਅਤੇ ਜਲਮਾਰਗ ਮੰਤਰੀ ਸਰਬਾਨੰਦ ਸੋਨੋਵਾਲ ਨੇ 17 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਾਰੇ 25 ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਜਹਾਜ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਵਪਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਣਾਅ ਭਾਰਤ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਊਰਜਾ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਲਈ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਲਾਗਤਾਂ, ਮਹਿੰਗਾਈ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਟਾਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਹੈ।
ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ 19 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ, ਚੀਨ ‘ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ, ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਤਿਕੋਣੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ-ਚੀਨ ਸਬੰਧ, ਰੂਸ-ਅਮਰੀਕਾ ਗੱਲਬਾਤ, ਵਿਸ਼ਵ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਟਰੰਪ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਚੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਰੂਸ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਮੌਕਾ ਦੋਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰੂਸ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਵਧਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲ ਹੈ: ਮਨੀਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਸੀਆਨ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਕਵਾਡ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਪੱਖ ਬਣੇ ਬਿਨਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਘਟਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲੇਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮਨੀਲਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਨਤਾ, ਸਹਿਯੋਗ, ਮੁਕਤ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ, ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-ਕਤਰ ਮਾਹਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਕ, ਚਿੰਤਕ, ਕਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਮਾਧਿਅਮ, ਸੀਏ (ਏਟੀਸੀ) ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਨਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ 9226229318