ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਵਾਰਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜ ਪੁਰਾਤਨ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਲੇ) ਵਿਆਹ ਕਾਨੂੰਨ-ਲਵ ਮੇਰਿਜ-ਲਿਵ ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ- ਐਲਜੀਬੀਟੀਕਿਉ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਮਝ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ,ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਸਮ ਰਿਵਾਜਾਂ ਕਾਰਣ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਿਭੰਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂ ਹਨ:
1. ਵਿਆਹ ਕਾਨੂੰਨ
ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, 1955: ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ, ਬੋਧੀ ਅਤੇ ਜੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਵਿਆਹ ਲਈ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।
ਸਪੈਸ਼ਲ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ, 1954: ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਆਹਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਵਿਆਹ ਲਈ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਅਨੰਦ ਮੈਰਿਜ ਐਕਟ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਆਹ (ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ) ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ।ਇਹ ਐਕਟ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਹ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਵਿਆਹ ਐਕਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ 1909 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਿਟਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਵਿਆਹ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ (4 ਫੇਰੇ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।2012 ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਅੁਨਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰਜਿਸਟਰੇਸ਼ਨ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ।ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1. ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣਾ
   ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਤਲਾਕ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
   ਤਲਾਕ ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੲੈਲੂ ਹਿੰਸਾਂ,ਕੁੱਟਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਘਾਤ,ਵਿਭਚਾਰ, ਤਿਆਗ, ਧਰਮ ਪ੍ਰੀਵਰਤਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
2. ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ:
   ਗਾਰਡੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਵਾਰਡਜ਼ ਐਕਟ, 1890, ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਅਦਾਲਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
3. ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਕਾਨੂੰਨ:
   ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ:
   ਹਿੰਦੂ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 1956: ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
   ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ: ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਸ਼ਰੀਆ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
   ਭਾਰਤੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 1925: ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
4. ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ
   ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਿਰਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਹਿੰਦੂ ਗੋਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਐਕਟ, 1956, ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗੋਦ ਲੈਣ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
   ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਿਆਂ (ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਐਕਟ, 2015, ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
5. ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ
   ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 2005, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
   ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਵਿੱਤੀ ਰਾਹਤ, ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6. ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ
   ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਬੱਚਿਆਂ, ਜਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
7. ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ
   ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਵਰਗੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਕਾਨੂੰਨ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।
8. ਲ਼ਘਭਠਥ+ ਅਧਿਕਾਰ:
   2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲ਼ਘਭਠਥ+ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਸੀ।ਸਮਲੰਿਗੀ ਵਿਆਹ ਜਾਂ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਨਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
9. ਹਾਲੀਆ ਸੁਧਾਰ
   ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਲੰਿਗ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਸੁਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
   ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ
   ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਿਿਭੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
10. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ: ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਫਰਜ਼ਾਂ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਸਨ।
11. ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ:ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ, ਹਰੇਕ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮੀ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ।
12. ਬ੍ਰਿਿਟਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਰਾਜ (19ਵੀਂ-20ਵੀਂ ਸਦੀ):ਬ੍ਰਿਿਟਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ। ਬ੍ਰਿਿਟਸ਼ਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।ਭਾਰਤੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 1865, ਈਸਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
13. ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ);1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੰਿਗ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਠੋਸ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ।ਹਿੰਦੂ ਵਿਆਹ ਐਕਟ, 1955, ਹਿੰਦੂ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ ਐਕਟ, 1956, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਨੂੰਨ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।
14. ਸਮਕਾਲੀ ਸੁਧਾਰ: ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੰਿਗ ਭੇਦਭਾਵ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੁਧਾਰਾਂ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
    ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਸਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
    ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਰਾਜਾਂ ਨੇ ਖਾਸ ਖੇਤਰੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ।
    ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ, 2005: ਇਸ ਐਕਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।ਘਰੈਲੂ ਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿਕਰਯੌਗ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਔਰਤ ਹੀ ਨਹੀ ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਵੀ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦਾ।
    ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਰੋਕੂ ਐਕਟ, 1929: ਇਸਨੂੰ ਸਾਰਦਾ ਐਕਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਾਲ ਵਿਆਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
15. ਨਿਆਂਇਕ ਮਿਸਾਲ: ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੈਸਲੇ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
16. ਰਿਵਾਜੀ ਅਭਿਆਸ: ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰਿਵਾਜੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤਲਾਕ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ।
17. ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ: ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮੌਲਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਤਕਰੇ ਭਰੇ ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
18. ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਸੰਧੀਆਂ: ਭਾਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਧੀਆਂ ਦਾ ਹਸਤਾਖਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਘਰੇਲੂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
19. ਕਾਨੂੰਨੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਟੈਕਸਟ: ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਕਸਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
20. ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਜਰਬੇ: ਵਕੀਲ, ਜੱਜ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮੇਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਆਪਣੀ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਜਰਬੇ ਦੁਆਰਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
    ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਵਿਿਭੰਨ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਵੇਲੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
    ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਸਹਿ-ਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਵਿਆਹ, ਤਲਾਕ, ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਸਦੇ ਵਿਿਭੰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।
    ਲੇਖਕ
    ਡਾ ਸੰਦੀਪ ਘੰਡ ਐਡਵੋਕੇਟ
    ਲਾਈਫ ਕੋਚ ਮਾਨਸਾ
    ਮੋਬਾਈਲ 9815139576