ਧੰਨ ਧੰਨਤੇਰਸ: ਸਿਹਤ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੱਕ
ਲੇਖਕ: ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਤਾਪਰਾਓ ਜਾਧਵ – ਕੇਂਦਰੀ ਆਯੂਸ਼ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ
ਅਸੀਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਧਨਤੇਰਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦਿਨ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਦੌਰਾਨ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਥਨ ਦੌਰਾਨ, ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ, ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਡੂੰਘੀ ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪੂਰਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਧਨਤੇਰਸ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਦੌਲਤ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਨਤੇਰਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ, ਡੀਟੌਕਸੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਨੁਕੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰਸਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੀਵੇ ਦੀ ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਲਾਟ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਦਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਦੇਖਭਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜੈਵਿਕ ਊਰਜਾਵਾਂ – ਵਾਤ, ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੰਤੁਲਨ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੱਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਓਜਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਤੀਬਰ ਤਾਕਤ, ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚਮਕ ਦਾ ਸੂਖਮ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਹ ਓਜਸ ਸਥਾਈ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਅਸਲ ਨੀਂਹ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਜਾਂ ਲੌਕਿਕ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਡੂੰਘੀ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਅਭਿਆਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਮੌਸਮੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇਣਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਢੁਕਵੀਂ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਦਭਾਵਨਾਪੂਰਨ ਸਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਅਭਿਆਸ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਸਿਹਤ ਨੁਸਖੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੀ ਲਚਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਧਨਤੇਰਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੌਸਮੀ ਬਦਲਾਅ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਭਯੰਗ (ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼), ਘਿਓ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਯੋਗਾ, ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਖੁਰਾਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸਮਾਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਗਿਆਨ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਇਹ ਰੋਕਥਾਮ ਉਪਾਅ ਸਾਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੁੱਧੀ ਵਿਹਾਰਕ, ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਯੁਸ਼ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਹਨਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਲਈ ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਭਾਰਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਧਨਤੇਰਸ ‘ਤੇ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਿਲੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ, ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਸਵੈ-ਸੰਭਾਲ ਰੁਟੀਨ ਅਪਣਾਓ, ਇੱਕ ਸੁਚੇਤ ਜੀਵਨ ਜੀਓ, ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੇ ਸਿਹਤ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਓ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਦਭਾਵਨਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਰੀਏ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸੰਪਤੀ – ਸਾਡੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਰੀਏ।
ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਇਹਨਾਂ ਸਰਲ, ਪਰ ਡੂੰਘੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਪਰਖੇ ਗਏ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੰਪੂਰਨ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਾਡੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਗੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਇਹ ਧਨਤੇਰਸ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੌਤਿਕ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਆਵੇ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਲਨ, ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਲਿਆਵੇ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਈਏ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਗੂੰਜਦਾ ਰਹੇਗਾ।
ਧੰਨ ਧੰਨਤੇਰਸ!
