ਯੰਤਰ ਦੀ ਚਮਕ ਦੱਸੇਗੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ
ਲੇਖਕ: ਰਾਜੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬਾਲੀ
ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਨੈਨੋ-ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ (ਆਈਐੱਨਐੱਸਟੀ), ਮੋਹਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ
ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਫਲੋਰੋਮੈਟਰਿਕ ਸੈਂਸਿੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕੋਟੀਨਿਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ
ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਲੋਰੋਮੈਟਰਿਕ ਸੈਂਸਿੰਗ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਫਲੋਰੋਸੈਂਟ ਨਿਕਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ
ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਮਾਪਦੀ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੈਟੀਰੀਅਲ, ਜੋ ਸੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਿਕੋਟੀਨ ਜਾਂ ਕੋਟੀਨਿਨ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ
ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ‘ਲਾਈਟ-ਅੱਪ’ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਿਹਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤਾ
ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਚਮਕਦਾ ਹੈ,
ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਣ ਲੱਗ
ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੌਜੂਦਾ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ
ਛੋਟੀ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਛਾਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਲਈ ਬਹੁਤ
ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਹ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਇੱਕ ਆਇਰਨ-ਅਧਾਰਤ ਮੈਟਲ-ਆਰਗੈਨਿਕ ਫ੍ਰੇਮਵਰਕ (ਐੱਫਈ-ਐੱਮਓਐੱਫ) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਧਾਰਣ
ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਆਰਗੈਨਿਕ ਅਣੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਢਾਂਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਢਾਂਚਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਾਲ
ਨਾਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਈਐੱਨਐੱਸਟੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੋਨਿਕਾ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਰਸ਼ਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ
ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹਾਲੇ ਇਨ-ਵਿਟਰੋ ਪੜਾਅ ‘ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ
ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਬਾਇਓਕੰਪੈਟਿਬਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ
ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੀਵਿਤ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ
ਕੋਸ਼ਿਕਾ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਖੂਨ ਦੇ
ਸੈਂਪਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕੋਟੀਨਿਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ
ਸਕੇਗੀ।
ਇਸ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਾਇਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੰਗੀ
ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਆਮ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ
ਇਹ ਸਹੀ ਨਤੀਜੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ
ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣਯੋਗ ਅਤੇ ਲਾਗਤ-ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਖੋਜ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੋਟੀਨਿਨ
ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਫਲੋਰੋਸੈਂਸ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਣ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਿਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਨਵੀਆਂ
ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ
ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨੀ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਡਾਕਟਰਾਂ, ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਬਾਕੂ
ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਸਿਹਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ
ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਕਿਫਾਇਤੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਢੰਗ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ
ਕੇ, ਇਹ ਨਵੀਂਨਤਮ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਵੱਲ ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਭਰਿਆ ਕਦਮ
ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਤੰਬਾਕੂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ
ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
*(ਲੇਖਕ ਭਾਰਤੀ ਸੂਚਨਾ ਸੇਵਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਦੇਸ਼ਕ,
ਨਿਊਜ਼-ਕਮ-ਰੀਜਨਲ ਨਿਊਜ਼ ਹੈੱਡ ਵਜੋਂ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ।)
