ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਅੰਤ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ=ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਤਾਂ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
ਦੁਨੀਆ ਅੱਜ ਦੋ ਰਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਰਾਹ ਤਰੱਕੀ, ਅਮਨ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਰਾਹ ਟਕਰਾਅ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਛੂਹ ਲਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਗਲਤ ਫੈਸਲਾ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ—ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਸਕਦਾ ਖ਼ਤਰਾ?
ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਖੂਨੀ ਅਧਿਆਇ
ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1914–1918) ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ (1939–1945) ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਬਣਿਆ। ਲਗਭਗ 7 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਦੇ ਹੀਰੋਸ਼ਿਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ‘ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦਾ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਬੰਬਾਂ ਨਾਲੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸੈਂਕੜੇ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਟਕਰਾਅ ਕੇਂਦਰ
ਅੱਜ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ–ਚੀਨ ਮੁਕਾਬਲਾ: ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਤਾਕਤ ਦੀ ਦੌੜ
ਰੂਸ–ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ: ਯੂਰਪ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ
ਮੱਧ ਪੂਰਬ: ਇਰਾਨ–ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਭਾਰਤ–ਪਾਕਿਸਤਾਨ: ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਸਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ
ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੇਂਦਰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੱਲ ਧੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੂ ਯੁੱਧ – ਅੰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
ਤੀਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਰਮਾਣੂ ਯੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਜੀਵਨ ਹੀ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਵਿੰਟਰ – ਸੂਰਜ ਬਿਨਾ ਦੁਨੀਆ
ਜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਮਾਣੂ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਧੂੰਆ ਅਤੇ ਧੂੜ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਅੰਤ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਾਇਬਰ ਯੁੱਧ – ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਖ਼ਤਰਾ
ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਧ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਸਾਇਬਰ ਹਮਲੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹਨ।
ਬਿਜਲੀ, ਬੈਂਕਿੰਗ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਠੱਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਕਟ – ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ
ਯੁੱਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਅਨਾਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਬਚ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈ।
ਜੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਣ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਤਾਂ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਜੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਅੰਤ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖੇ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।
“ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤਦਾ — ਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਭਿੰਦਰ ਗੁਰੀ
