ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਪਹੀਆ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ – ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਸਮੇਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ,ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰਾਏ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।-ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸਨਮੁਖਦਾਸ ਭਵਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ

ਗੋਂਡੀਆ//////////////////ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਤੱਥ ਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਥਾਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸਮਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਕਤੀ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਰਾਏ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ, ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਨਾਨੀ, ਗੋਂਡੀਆ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ ਅਜਿੱਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਾਮਰਾਜ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਅਮਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇਤਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਹਰ ਖੇਡ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਿਆਲਤਾ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ, “ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ” ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਹੋਰ ਵੀ ਸੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,(1) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ – ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੂੰ “ਕੁਦਰਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪਾਰਟੀ” ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਤੱਕ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਜ, ਉਹੀ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ, ਜੋ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੀਮਤ ਸੀਟਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਦਿਆਲੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਂਗਰਸ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। (2) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ – ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ “ਸਰਬੋਤਮ ਨੇਤਾ” ਮੰਨਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ,2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 6 ਜਨਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਕੈਪੀਟਲ ਹਿੱਲ ‘ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਿੰਸਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਅੱਜ, 2025 ਵਿੱਚ, ਟਰੰਪ ਵਾਪਸੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ – ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਸਥਾਈ ਹਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਥਾਈ ਜਿੱਤ। (3) ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਵੀ ਇਸ ਬਿਆਨ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮੋੜ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਯੁੱਧ ਰੂਸ ਲਈ ਇੱਕ ਦਲਦਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਰੂਸ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। (4) ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ – ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਫਲਸਤੀਨ ਟਕਰਾਅ – ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਜਿੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ 2023-24 ਦੇ ਗਾਜ਼ਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਇਸਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਫਲਸਤੀਨੀ ਮੁੱਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ (1) ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਅਤੇ ਪਤਨ – ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਉਭਾਰ ਅਤੇ “ਜੈ ਜਵਾਨ ਜੈ ਕਿਸਾਨ” ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਮਰੀਕਰਨ – ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਉਭਾਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ, ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਗ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, 17 ਸਤੰਬਰ, 2025 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 75ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ‘ਤੇ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਿਆ। ਆਮ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂਆਂ ਤੱਕ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਉਭਾਰ, ਜਨਤਕ ਰਾਏ ਬਦਲਣਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਹਾਲਾਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।(2) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਣਾਂ – ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਦਾ ਯੁੱਗ “ਹਾਂ, ਅਸੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ” ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਪਰ ਉਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਨੀਤੀਆਂ ਅਪਣਾਈਆਂ। ਇਹ ਘੜੀ ਦੇ ਮੋੜ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ, ਬੋਰਿਸ ਜੌਨਸਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਬ੍ਰੈਕਸਿਟ ਦਾ ਹੀਰੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਹਫੜਾ-ਦਫੜੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀਗੇਟ ਸਕੈਂਡਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ, ਐਂਜੇਲਾ ਮਾਰਕੇਲ ਦਾ 16 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਿਉਂ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਘੜੀ ਦਾ ਮੋੜ ਇਸਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੀਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਾਂਗੇ: (1) ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ – 1950 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਗਰੀਬੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਦਰਾਮਦਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਸੀ। ਪਰ 1991 ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ, ਉਹੀ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਬਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੋਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਨ; ਅੱਜ, ਡਿਜੀਟਲ ਇੰਡੀਆ, ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ ਨਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। (2) ਵਿਸ਼ਵ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ – (ਏ) ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਕਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ 1991 ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਜੋ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦਾ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੀਨ, ਜੋ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। (ਅ) ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। (c) ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ – 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, 24×7 ਖ਼ਬਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਖੇਡ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ, ਇੱਕ ਟਵੀਟ ਜਾਂ ਵਾਇਰਲ ਵੀਡੀਓ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਬਣਾ ਜਾਂ ਤੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। 2024-25 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰੁਝਾਨਾਂ ਦਾ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਜਾਂ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਮਝਾਂਗੇ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਕਿਵੇਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਕੱਲ੍ਹ ਸਾਡਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਰਾਜਾਂ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਅਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖਾਂਗੇ।

ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪਾਵਾਂਗੇ ਕਿ ਸਮਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਕਾਰਕ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਸਿਖਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵੱਲ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੋਟੀਆਂ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਰਾਬਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ – ਭਾਰਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ, ਚੀਨ, ਯੂਰਪ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ। ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਸਥਾਈ ਹਨ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਚੀਜ਼ ਤਬਦੀਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਹੀਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੀਕਰਨ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।

-ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ – ਕਾਰ ਮਾਹਿਰ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਸਾਹਿਤਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਖਕ ਚਿੰਤਕ ਕਵੀ ਸੰਗੀਤ ਮੀਡੀਆ  ਸੀਏ(ਏਟੀਸੀ) ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸੰਮੁਖਦਾਸ ਭਵਨਾਨੀ ਗੋਂਡੀਆ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ 9226229318