ਭਾਰਤ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦੀ ਗੂੰਜ – ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਤਹਿ। 

  ਐਡਵੋਕੇਟ ਕਿਸ਼ਨ ਸਨਮੁਖਦਾਸ ਭਵਨਾਨੀ ਗੋਂਦੀਆ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ

  ਦੁਨੀਆ ਭਰ ‘ਚ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਹਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਨਾਲ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਚੋਂ ਕਈ ਤਿਉਹਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਯੰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਮਹੋਤਸਵ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੈਂ 10 ਨਵੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿ ਇਸ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਡਿਆਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਾਲ ਫੋਨ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੈਅੰਤੀ ਮਨਾਉਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਮਨਾਈ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ।  ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ 555ਵੀਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜਯੰਤੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 15 ਨਵੰਬਰ 2024 ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ 555ਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਗੋਂਡੀਆ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਵਿਖੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਕੇ ਪਿਆਸੀ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੰਗਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਰਾਊਂਡ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 555ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ 15 ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਉਡੀਕ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2024. ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।  ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਸਮੇਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਰਾ ਜਗ ਉਤਰੀਏ ਦੀ ਗੂੰਜ।.

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਯੰਤੀ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰੁਮਾਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।  ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਭਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਗਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਚੰਦ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ।  ਪ੍ਰਭਾਤਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਸਿੰਧੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਮਰਦ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।  ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਰਤਿਆ ਹੈ।  ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੇ ਢੋਲਕ ਵਜਾ ਕੇ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਮਾਹੌਲ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।  ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਦੁਖ ਭੰਜਨ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜੀ ਠਾਕੁਰ ਗਾਏ ਆਤਮ ਰੰਗ, ਮੇਰਿਆ ਸਿੱਕਾ ਜਗਤ ਵਿਚ ਨਾਨਕ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ, ਸਭ ਤੇ ਵਡਾ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਜਿਨ ਕਲ ਰਾਖੀ ਮੇਰੀ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ।  ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।  ਪੂਰੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 15 ਨਵੰਬਰ ਤੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ 4-5 ਵਜੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਕੱਢੀ ਜਾਵੇਗੀ।  ਪ੍ਰਭਾਤਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।  ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਵਾਪਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ।  ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।  ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਗੁਰੂ ਪਰਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਸ ਦਿਨ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਗੁਰੂ ਪਰਵ ‘ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਜਲੂਸ ਵੀ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।  ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।  ਅੱਜ ਵੀ ਗੁਰਪੁਰਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਗਲੀ-ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।  ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਲੈ ਕੇ ਸਮੂਹ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।  ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਹੁਣ ਚਾਹ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖਾਣੇ ਦੇ ਸਟਾਲ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।  ਗੱਤਕਾ ਅਖਾੜੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।  ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਲਸੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਰੱਬ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ।  ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਵਧੀਆ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਆਲਸ ਕਾਰਨ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਸਨ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੈਅੰਤੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1469 ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸੇ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।  ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਲਿਆਣ ਜਾਂ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇਵੀ ਸੀ।  16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲਖਾਉਕੀ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕੰਨਿਆ ਸੁਲੱਖਣੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਚੰਦ, ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਥੀ ਮਰਦਾਨਾ, ਲਹਨਾ, ਬਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਮਦਾਸ ਇਕੱਠੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲੇ।  ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

  1521 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਯਾਤਰਾ ਚੱਕਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਰਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ।  ਇਹਨਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਰਥਹੀਣ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਹੇ।  ਨਾਨਕ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ।  ਤਤਕਾਲੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਲੋਦੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੈਦ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ।  ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ।  ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਵੀ ਬਣਵਾਈ।  ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ 22 ਸਤੰਬਰ 1539 ਈ.  ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ ਭਾਈ ਲਹਾਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

ਦੋਸਤੋ, ਜੇਕਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕਿਰਤ ਕਰੀਏ, ਨਾਮ ਜਪੀਏ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਕੇ ਖਾਓ, ਭਾਵ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਕਿਰਤ ਕਰੀਏ, ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੀਏ, ਭਜਨ-ਕੀਰਤਨ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ। ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਕੇ ।ਸੋ ਕਿਉਂ ਮੰਦਾ ਆਖੀਏ ਜਿਤ ਜਮੀ ਰਾਜਨ, ਭਾਵ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਕਹੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾੜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।  ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸੁੱਖ-ਦੁੱਖ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

  ਮੈਂ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਧੁਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਏਕ ਓਮ ਕਾਰ ਸਤਿਨਾਮ, ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ, ਨਿਰਭਉ ਨਿਰਵੈਰ, ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ, ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ, ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦੀ।। ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਕ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਸੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ, ਨਿਰਭੈ, ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਕਾਲ, ਜਨਮ ਰਹਿਤ, ਸਵੈ-ਹੋਂਦ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹੋ।  ਸੋ, ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ।  ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ 06 ਗੁਰੂਆਂ, 11 ਭੱਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਬਾਣੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 15 ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।  ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਆਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਪਰੋਕਤ ਪੂਰਨ ਵਰਣਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ- ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ ਭਾਰਤ – ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਫਤਿਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਫੇਰੀ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ – ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ।